کویرگردی در ایران؛ معرفی 15 کویر و بهترین زمان سفر

کویرهای ایران از متنوعترین مناطق بیابانی جهان هستند. در این سرزمینها کلوتهای عظیم، تپههای شنی روان، دریاچههای نمک و روستاهای خشتی کنار هم دیده میشوند. بخش بزرگی از خاک کشور را مناطق خشک و بیابانی تشکیل میدهد و به همین دلیل از تهران، اصفهان، یزد یا کرمان، با چند ساعت رانندگی میتوان به یک کویر رسید. انتخاب کویر مناسب و زمان درست سفر، تجربه کویرگردی را به سفری آرام و بیدردسر تبدیل میکند. در این مقاله 15 کویر دیدنی ایران را بر اساس منطقه و سطح سختی معرفی کردهایم. همچنین تقویم ماهبهماه کویرگردی، جدول مقایسه کویرها و چکلیست تجهیزات کمپ در کویر را آوردهایم تا پیش از حرکت همه تصمیمهای اصلی را گرفته باشید.
بهترین زمان کویرگردی در ایران چه موقع است؟
بهترین زمان کویرگردی در ایران از اواسط مهر تا اواخر اسفند و همچنین از فروردین تا اواسط اردیبهشت است. در این ماهها دمای روز معتدل است و آسمان معمولاً صاف است. البته شبهای آذر تا بهمن ممکن است به زیر صفر درجه برسد. تابستان به دلیل گرمای شدید (میانگین دمای ظهر حدود 40 درجه در کویرهای مرکزی و بیش از 45 درجه در طبس و دشت لوت) برای سفر به کویر توصیه نمیشود.
ویژگی اصلی آبوهوای کویرهای ایران، اختلاف شدید دمای روز و شب است. هوای خشک و نبود پوشش گیاهی باعث میشود گرمای روز پس از غروب آفتاب بهسرعت از دست برود. در ماههای سرد، اختلاف دمای ظهر و نیمهشب گاهی به 20 درجه یا بیشتر میرسد. بنابراین هنگام برنامهریزی، علاوه بر دمای روز، دمای شب را نیز در نظر بگیرید؛ زیرا انتخاب کیسه خواب، چادر و پوشاک طبیعت گردی به همین عدد بستگی دارد.
تقویم ماهبهماه کویرگردی

جدول زیر شرایط تقریبی کویرهای مرکزی ایران مانند مرنجاب، مصر و ورزنه را نشان میدهد. اعداد میانگیناند و ممکن است در هر سال چند درجه تغییر کنند. دشت لوت و کویرهای جنوب شرق معمولاً چند درجه گرمترند.
| ماه | دمای روز (میانگین) | دمای شب (میانگین) | مناسب برای | نکته مهم |
|---|---|---|---|---|
| مهر | ۲۵ تا ۳۳ درجه | ۱۱ تا ۱۸ درجه | شروع فصل، کمپ سبک | نیمه اول مهر هنوز ظهرها گرم است |
| آبان | ۱۷ تا ۲۶ درجه | ۵ تا ۱۲ درجه | بهترین ماه برای اغلب کویرها | زمان مناسب برای شروع سفر به دشت لوت |
| آذر | ۱۲ تا ۱۹ درجه | ۱ تا ۶ درجه | پیادهروی روزانه، رصد آسمان | کیسه خواب سهفصل ضروری است |
| دی | ۱۱ تا ۱۵ درجه | حدود صفر تا ۱ درجه (در دل کویر زیر صفر) | سفر کوتاه، اقامت در اقامتگاه بومگردی | سردترین شبهای سال؛ تجهیزات زمستانی لازم است |
| بهمن | ۱۲ تا ۱۶ درجه | صفر تا ۳ درجه | رصد ستارهها در آسمان صاف | احتمال باد سرد و یخبندان شبانه |
| اسفند | ۱۶ تا ۲۲ درجه | ۳ تا ۹ درجه | کمپ خانوادگی | احتمال باران و گلآلود شدن کفههای نمکی |
| فروردین | ۲۱ تا ۲۸ درجه | ۸ تا ۱۵ درجه | سفرهای نوروزی | شلوغترین زمان سال؛ اقامتگاه را زودتر رزرو کنید |
| اردیبهشت | ۲۷ تا ۳۴ درجه | ۱۳ تا ۲۰ درجه | پایان فصل | از نیمه اردیبهشت دمای ظهر به بالای ۳۰ درجه میرسد |
| خرداد تا شهریور | ۳۳ تا ۴۱ درجه (در طبس و لوت بیشتر) | ۱۸ تا ۲۶ درجه | توصیه نمیشود | خطر گرمازدگی و کمآبی بدن |
منبع: میانگین آمار ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰ ایستگاههای هواشناسی کاشان و یزد؛ بازه هر ماه شمسی از میانگینهای ماهانه میلادی دو ایستگاه محاسبه شده است. دمای شب در دل کویر معمولاً چند درجه سردتر از این اعداد است.
💡نکته بسیار مهم:
برای رصد ستارهها و کهکشان راه شیری، علاوه بر ماه سال، به وضعیت ماه در آسمان نیز توجه کنید. شبهای نزدیک به پایان ماه قمری که ماه دیرتر طلوع میکند یا اصلاً دیده نمیشود، تاریکترین شبها هستند. در شبهای ماه کامل، نور ماه بسیاری از ستارهها را کمرنگ میکند.
نکات کویرگردی در پاییز، زمستان و بهار
- کویرگردی در پاییز: آبان و آذر متعادلترین ماههای سال برای سفر به کویرهای ایران هستند. روزها برای پیادهروی روی تپههای شنی مناسباند و شبها خنک اما قابل تحملاند. اگر اولین سفر کویری شماست، این بازه را انتخاب کنید.
- کویرگردی در زمستان: آسمان زمستان صافترین آسمان سال است و کویرها خلوتترند. در مقابل، دمای شب در بسیاری از مناطق به زیر صفر میرسد. کمپ کردن در دی و بهمن بدون کیسه خواب زمستانی و زیرانداز مسافرتی عایق، شب را به تجربهای ناخوشایند تبدیل میکند.
- کویرگردی در بهار: اسفند و فروردین هوای مطبوعی دارند، اما بارشهای بهاری ممکن است سطح کفههای نمکی و مسیرهای خاکی را گلآلود و غیرقابل عبور کند. پیش از حرکت، پیشبینی هواشناسی منطقه را بررسی کنید.
- ساعت فعالیت: در هر فصلی، صبح زود و ساعات پیش از غروب بهترین زمان برای پیادهروی و عکاسی است. ظهرها در سایه استراحت کنید.
مقایسه کویرهای ایران در یک نگاه

پیش از مطالعه معرفی تکتک کویرها، جدول زیر به شما کمک میکند مقاصد را بر اساس فاصله، سختی و امکانات با هم مقایسه کنید. فاصلهها تقریبی و از مرکز تهران محاسبه شدهاند؛ پیش از سفر مسیر دقیق را در نرمافزار مسیریاب بررسی کنید.
| کویر | استان | فاصله تقریبی از تهران | سطح سختی | خودرو لازم | بهترین زمان |
|---|---|---|---|---|---|
| حوض سلطان | قم | ۱۲۰ کیلومتر | آسان | سواری | پاییز تا بهار |
| ابوزیدآباد | اصفهان | حدود 300 کیلومتر | آسان | سواری | آبان تا فروردین |
| مرنجاب | اصفهان | ۳۰۰ کیلومتر | آسان تا متوسط | سواری (با احتیاط) | مهر تا اردیبهشت |
| متینآباد | اصفهان | حدود 350 کیلومتر | آسان | سواری | مهر تا اردیبهشت |
| ورزنه | اصفهان | حدود 550 کیلومتر | آسان | سواری | آبان تا فروردین |
| خار توران (روستای قلعهبالا) | سمنان | ۵۵۰ کیلومتر | دشوار | سواری تا روستا؛ آفرود در داخل پارک | آبان تا اسفند |
| ریگ زرین | یزد | حدود 700 کیلومتر | متوسط | سواری تا روستا | آبان تا اسفند |
| مصر و فرحزاد | اصفهان | حدود 750 کیلومتر | آسان تا متوسط | سواری تا روستا | آبان تا اسفند |
| کاراکـال | یزد | حدود ۷۵۰ کیلومتر | متوسط | سواری | آبان تا اسفند |
| ریگ جن | سمنان و اصفهان | حدود 700 کیلومتر (ورود از چند مسیر) | بسیار دشوار | آفرود با راهنما | آذر تا بهمن |
| حلوان | خراسان جنوبی | حدود 850 کیلومتر | متوسط | سواری | آبان تا اسفند |
| نمکزار سیرجان | کرمان | ۱۰۰۰ کیلومتر | آسان | سواری | پاییز تا بهار |
| زردگاه و نایبند | خراسان جنوبی | ۱۱۰۰ کیلومتر | متوسط | سواری | آبان تا اسفند |
| دشت لوت و کلوتهای شهداد | کرمان | حدود 1000 کیلومتر | متوسط تا دشوار | سواری تا کلوتها | آبان تا اسفند |
| ریگان | کرمان | ۱۳۰۰ کیلومتر | متوسط | آفرود برای عمق ریگ | آذر تا بهمن |
کویرهای نزدیک تهران برای سفر آخر هفته
اگر فقط دو یا سه روز فرصت دارید، کویرهای اطراف قم و کاشان بهترین گزینهاند. این مناطق به جاده دسترسی مناسبی دارند، اقامتگاه در آنها پیدا میشود و برای اولین تجربه کویرگردی مناسباند.
1- کویر مرنجاب

کویر مرنجاب در شمال شهرستان آران و بیدگل و حدود ۶۰ کیلومتری شمال شرق کاشان قرار دارد و بخشی از بیابان بزرگ «بند ریگ» است که از شرق به پارک ملی کویر محدود میشود. شاخصترین بنای این منطقه، کاروانسرای مرنجاب است که در سال ۱۰۱۲ هجری قمری به دستور شاه عباس صفوی، کنار چشمه و قنات آب شیرین و در حاشیه جنوبی دریاچه نمک ساخته شد و در مسیر کاروانروی اصفهان و کاشان به خراسان قرار داشت. این کاروانسرا در شهریور ۱۴۰۲ (سپتامبر ۲۰۲۳) همراه با ۵۳ کاروانسرای دیگر و در قالب پرونده «کاروانسراهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و امروز بهعنوان اقامتگاه از مسافران پذیرایی میکند.
- جاذبهها: دریاچه نمک آران و بیدگل در شمال کاروانسرا، تپههای شنی اطراف، قلعه کرشاهی و پدیدهای که به «جزیره سرگردان» معروف است. جزیره سرگردان برآمدگیای از سنگهای آتشفشانی در حدود ۱۵ کیلومتری کاروانسرا و درون دریاچه نمک است که به دلیل سراب، از دور گویی روی آب جابهجا میشود.
- بهترین زمان: مهر تا اردیبهشت. غروب آفتاب روی دریاچه نمک یکی از دیدنیترین مناظر این کویر است.
- نکته ویژه: بخش پایانی مسیر، از کنار امامزاده هلالبنعلی در آران و بیدگل تا کاروانسرا، جادهای خاکی به طول حدود ۴۵ کیلومتر است که با خودروی سواری قابل عبور است، اما پس از بارندگی ممکن است گلآلود شود. ورود به سطح دریاچه نمک با خودرو خطرناک است؛ زیرا زیر پوسته نمک ممکن است گل و باتلاق باشد.
2- کویر ابوزیدآباد و ریگ بلند

شهر ابوزیدآباد در شهرستان آران و بیدگل و حدود ۴۰ کیلومتری شمال شرق کاشان قرار دارد و فاصله آن تا تهران حدود ۲۷۰ کیلومتر (سه تا چهار ساعت رانندگی) است. تپههای شنی شمال این شهر که به «ریگ بلند» معروفاند، بخشی از بیابان بزرگ بند ریگ به شمار میآیند و از نزدیکترین تپههای شنی بلند به تهران هستند.
- جاذبهها: پیادهروی و سورتمهسواری روی شن، موتورسواری چهارچرخ، تماشای غروب از بالای تپهها، بافت تاریخی و کاروانسرای ابوزیدآباد.
- بهترین زمان: آبان تا فروردین.
- نکته ویژه: این کویر برای سفرهای یکشبه یا حتی برنامههای عصر تا شب گزینه مناسبی است. اگر قصد کمپ دارید، چادر را در پناه تپهها و دور از مسیر عبور خودروها برپا کنید.
3- کویر متینآباد

کویر متینآباد در شهرستان نطنز (بخش امامزاده) استان اصفهان، حدود ۱۵ کیلومتری شهر بادرود، ۲۵ کیلومتری نطنز و ۶۰ کیلومتری کاشان قرار دارد. روستای متینآباد آخرین آبادی حاشیه کویر است و پس از آن پهنه کویر مرکزی آغاز میشود. شهرت این منطقه بیشتر به دلیل اکوکمپ متینآباد است؛ مجموعهای با معماری الهامگرفته از خانههای گنبدی کویر که از نخستین مجموعههای گردشگری کویری کشور به شمار میآید و امکاناتی مانند اقامت، غذا و برنامههای تفریحی را در اختیار مسافران قرار میدهد.
- جاذبهها: شترسواری، پیادهروی روی تپههای شنی، رصد آسمان شب و مزارع اطراف.
- بهترین زمان: مهر تا اردیبهشت.
- نکته ویژه: متینآباد برای خانوادهها و کسانی که تجربه کمپ ندارند مناسب است؛ زیرا امکانات رفاهی در دسترس است و نیازی به حمل همه تجهیزات نیست.
4- دریاچه نمک حوض سلطان

دریاچه نمک حوض سلطان در شمال شرق شهرستان قم و در شرق آزادراه تهران–قم قرار دارد؛ حدود ۹۰ تا ۱۰۰ کیلومتر با تهران و ۳۵ کیلومتر با قم فاصله دارد و نزدیکترین مقصد کویری به تهران است. این دریاچه با مساحت تقریبی ۲۴۰ کیلومتر مربع از دو چاله جدا تشکیل شده است: چاله غربی به نام حوض سلطان و چاله شرقی به نام حوض مره که با یک آبراهه به هم وصل میشوند. سطح دریاچه بیشتر سال با پوستهای سفید از نمک پوشیده است و پس از بارندگی، لایه نازکی از آب روی آن جمع میشود که آسمان را مانند آینه بازتاب میدهد.
- جاذبهها: عکاسی از بازتاب آسمان و غروب، و چشمانداز وسیع سفید در اطراف.
- بهترین زمان: پاییز تا بهار، بهویژه چند روز پس از بارندگی.
- نکته ویژه: حوض سلطان مقصدی برای سفر یکروزه است و در مجاورت آن اقامتگاهی وجود ندارد. از راه رفتن روی بخشهایی که پوسته نمک نازک یا مرطوب است و از ورود با خودرو به سطح دریاچه پرهیز کنید.
کویرهای اصفهان و یزد
کویرهای مرکزی ایران در استانهای اصفهان و یزد، شناختهشدهترین مقاصد کویرگردی کشور هستند. فاصله این مناطق از تهران بیشتر است، اما ترکیب تپههای شنی، روستاهای تاریخی و اقامتگاههای بومگردی، آنها را برای سفرهای سه تا پنجروزه ایدهآل کرده است.
1- کویر مصر و فرحزاد

روستای مصر در بخش جندق شهرستان خور و بیابانک، در شمال شرق استان اصفهان قرار دارد و یکی از محبوبترین مقاصد کویرگردی ایران است. این روستا حدود ۴۵ کیلومتر با جندق و ۵۵ تا ۶۰ کیلومتر با خور فاصله دارد و از تهران حدود ۶۴۰ کیلومتر (۸ تا ۱۰ ساعت رانندگی) دور است. رایجترین مسیر از تهران، سمنان، دامغان، معلمان و جندق میگذرد و حدود ۴۰ کیلومتر پایانی آن از جندق تا مصر خاکی است؛ مسیر دوم از قم، کاشان، نائین، چوپانان و فرخی عبور میکند. روستای فرحزاد و روستاهای اطراف نیز در همین محدوده قرار دارند.
- جاذبهها: تپههای شنی مرتفع در مجاورت روستا، نخلستانها، شترسواری، سافاری با خودروی آفرود و آسمان شب بسیار تاریک.
- بهترین زمان: آبان تا اسفند. در ایام نوروز این منطقه بسیار شلوغ میشود.
- نکته ویژه: اقامتگاههای بومگردی متعددی در مصر و فرحزاد وجود دارد. در صورت کمپ، دقت کنید که باد شبانه در این منطقه ممکن است شدید باشد؛ بنابراین از چادر مسافرتی با ساختار مقاوم و میخهای بلند مخصوص شن استفاده کنید. روستای گرمه، قلعه بیاضه و دریاچه نمک خور نیز در همین منطقه قرار دارند و ارزش بازدید دارند.
2- کویر ورزنه و تالاب گاوخونی

کویر ورزنه در جنوب شهر ورزنه، در منتهیالیه شرقی زایندهرود و حدود ۱۱۰ کیلومتری جنوب شرق اصفهان قرار دارد. فاصله آن تا تهران حدود ۵۳۰ کیلومتر است و به دلیل دسترسی آسان و جاده آسفالته تا نزدیکی تپههای شنی، از پربازدیدترین کویرهای کشور به شمار میآید. بیابان خارا و قلعه قارنه نیز در نزدیکی این کویر قرار دارند.\
- جاذبهها: تپههای شنی ورزنه، تالاب گاوخونی در پایان مسیر زایندهرود، برجهای کبوتر دوره صفوی، عصارخانه سنتی (آسیاب گاوی) و پوشش سفید سنتی زنان ورزنه.
- بهترین زمان: آبان تا فروردین.
- نکته ویژه: تالاب گاوخونی در سالهای اخیر به دلیل کمآبی زایندهرود بیشتر اوقات خشک یا کمآب است؛ پیش از سفر از وضعیت آن مطلع شوید.
3- کویر کاراکـال

کویر کاراکـال که با نام «کویر صادقآباد» هم شناخته میشود، در شمال غربی شهر بافق در استان یزد و نزدیک روستای صادقآباد قرار دارد و حدود ۲۲ کیلومتر با بافق و ۱۰۰ کیلومتر با یزد فاصله دارد. این کویر بخشی از کویر درانجیر، بزرگترین شورهزار استان یزد، است و نام خود را از گربهسان کمیاب «کاراکـال» گرفته که در این منطقه زندگی میکند. تپههای شنی بلند و یکدست و فاصله از شهرهای بزرگ، آن را خلوتتر از کویرهای مرکزی کرده است.
- جاذبهها: تپههای شنی بلند، رصد ستارهها، تماشای طلوع و غروب و نخلستانهای روستای صادقآباد.
- بهترین زمان: آبان تا اسفند.
- نکته ویژه: مسیر دسترسی از بافق تا کویر آسفالته است و با خودروی سواری میتوان تا ورودی رسید؛ اما برای ورود به عمق تپهها خودروی شاسیبلند یا همراهی مجموعههای کمپ منطقه لازم است.
4- کویر ریگ زرین

ریگ زرین که به نام «کویر مغستان» هم شناخته میشود، در شهرستان اردکان استان یزد و نزدیک روستاهای مغستان و ساغند قرار دارد و به دلیل رنگ طلایی شنهایش در هنگام طلوع و غروب به این نام معروف است. این ریگزار حدود ۷۰ کیلومتر طول و تا ۱۵ کیلومتر عرض دارد و ارتفاعاتی آن را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم میکند. یکی از مسیرهای رایج دسترسی، جاده خاکی از سمت روستای تاریخی خرانق است.
- جاذبهها: تپههای شنی طلایی و بلند، کمپ کویری ریگ زرین، روستای تاریخی خرانق با قلعه خشتی و کاروانسرای ثبت جهانیاش، و نزدیکی به شهر تاریخی یزد.
- بهترین زمان: آبان تا اسفند.
- نکته ویژه: ترکیب ریگ زرین با بازدید از بافت تاریخی یزد، یک سفر سهروزه کامل و متنوع میسازد.
کویرهای کرمان و خراسان جنوبی
کویرهای جنوب شرق ایران دورترین اما چشمگیرترین مقاصد کویری کشور هستند. سفر به این مناطق دستکم چهار تا پنج روز زمان لازم دارد و بهتر است فقط در ماههای خنک سال انجام شود.
1- دشت لوت و کلوتهای شهداد

دشت لوت در ۲۶ تیر ۱۳۹۵ (۱۷ ژوئیه ۲۰۱۶) بهعنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این بیابان با مساحتی حدود ۵۱ هزار و ۸۰۰ کیلومتر مربع، پس از دشت کویر دومین پهنه بیابانی بزرگ ایران است. دادههای سنجنده MODIS ماهواره Aqua ناسا در سال ۲۰۰۵ دمای سطح زمین را در بخشی از این دشت (فلات گدازهای گندم بریان) ۷۰٫۷ درجه سانتیگراد ثبت کردهاند؛ رقمی که لوت را در شمار گرمترین نقاط سطح کره زمین قرار میدهد. توجه داشته باشید که این عدد دمای سطح زمین است، نه دمای هوا.
- جاذبهها: کلوتهای شهداد؛ ساختارهای عظیم فرسایشی که باد طی هزاران سال آنها را شکل داده است و از مشهورترین چشماندازهای کویری جهان به شمار میآیند. همچنین نبکاها (تپههای شنی گیاهدار) و آسمان شب بسیار تاریک.
- بهترین زمان: آبان تا اسفند. در ماههای گرم سال سفر به عمق لوت بههیچوجه توصیه نمیشود.
- نکته ویژه: کلوتهای شهداد در حدود ۴۵ کیلومتری شهر شهداد و ۱۷۰ کیلومتری کرمان، کنار جاده آسفالته شهداد–نهبندان قرار دارند و با خودروی سواری میتوان به آنها رسید (مسیر: کرمان، سیرچ، شهداد). تردد گردشگران در محدوده حدود دو کیلومتری اطراف جاده مجاز است؛ ورود به عمق دشت لوت فقط با تور یا راهنمای مجاز، خودروی شاسیبلند و هماهنگی با نهادهای مسئول امکانپذیر است.
2- کویر زردگاه و نایبند

روستای نایبند در جنوب شهرستان طبس استان خراسان جنوبی، حدود ۲۱۰ کیلومتری جنوب طبس و کنار جاده طبس–راور قرار دارد. خانههای پلکانی این روستا در دامنه کوه نایبند ساخته شدهاند و به همین دلیل به «ماسوله کویر» شهرت دارد. روستا و کویر زردگاه نیز در همسایگی نایبند قرار دارند؛ این دو روستا چشمهها و قناتهای مشترک دارند و برخی از خانههای قدیمی و خالی از سکنه زردگاه به اقامتگاه تبدیل شدهاند.
- جاذبهها: معماری پلکانی روستا، نخلستانها، چشمهها و قناتها، منطقه حفاظتشده نایبند و چشمه آبگرم دیگ رستم در نزدیکی روستا.
- بهترین زمان: آبان تا اسفند.
- نکته ویژه: این منطقه از نظر فاصله، در ترکیب با سفر به طبس یا کرمان معنا پیدا میکند و برای سفر کوتاه مناسب نیست.
3- کویر حلوان

روستای حلوان در شهرستان طبس استان خراسان جنوبی و حدود ۹۰ کیلومتری شمال غرب طبس، در مسیر جاده خور به طبس قرار دارد. کویر حلوان با وسعتی حدود ۷۵۰ کیلومتر مربع در فهرست آثار طبیعی ملی ایران ثبت شده است و ترکیبی از تپههای ماسهای، نخلستان و قناتهای قدیمی دارد. این کویر در مقایسه با کویرهای مرکزی خلوتتر است.
- جاذبهها: تپههای شنی، باغهای نخل، معماری خشتی روستا، غار و قلعه حلوان، و شترسواری.
- بهترین زمان: آبان تا اسفند.
- نکته ویژه: حلوان را میتوان همراه با نایبند و زردگاه در یک برنامه سفر به طبس قرار داد.
4- نمکزار سیرجان

نمکزار (کفه نمک) سیرجان در استان کرمان، در مسیر سیرجان به شیراز و نزدیک روستای خیرآباد قرار دارد. این کفه نمکی حدود ۳۵ کیلومتر طول و ۱۰ کیلومتر عرض دارد و پس از بارندگیهای زمستانی و بهاری به دریاچهای فصلی و کمعمق تبدیل میشود.
- جاذبهها: چشمانداز سفید نمک، عکاسی از بازتاب آسمان و دسترسی آسان از شهر.
- بهترین زمان: پاییز تا بهار.
- نکته ویژه: اقامت در شهر سیرجان انجام میشود و بازدید از نمکزار در قالب سفری چندساعته امکانپذیر است.
5- کویر ریگان

کویر ریگان در شهرستان ریگان، در شرق استان کرمان و حدود ۲۸۵ کیلومتری کرمان قرار دارد. تپههای شنی آن نزدیک شهر محمدآباد ریگان دیده میشوند و برای رسیدن به بخش اصلی ریگ معمولاً به روستای علیآباد پشتریگ میروند. ارتفاع برخی از تپههای این منطقه تا حدود ۷۵ متر گزارش شده است و جنگلهای کهور و نبکاهای بلند، چشمانداز آن را از دیگر کویرها متمایز میکند.
- جاذبهها: تپههای شنی بلند و وسیع، جنگلهای کهور، سکوت مطلق و ترکیب سفر با بازدید از ارگ بم.
- بهترین زمان: آذر تا بهمن.
- نکته ویژه: به دلیل فاصله زیاد و امکانات محدود، سفر به عمق این ریگ را با راهنمای محلی برنامهریزی کنید.
کویرهای مخصوص کویرنوردان حرفهای
دو مقصد زیر برای اولین سفر کویری مناسب نیستند. ورود به این مناطق تجربه، تجهیزات کامل و در اغلب موارد مجوز یا راهنمای محلی لازم دارد.
1- ریگ جن

ریگ جن در غرب دشت کویر و عمدتاً در جنوب استان سمنان، در مرز با استان اصفهان قرار دارد و حدود ۳۸۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد؛ این منطقه در مجاورت گرمسار، انارک و جندق است. خطر اصلی آن کفههای نمکی و باتلاقی است که سطحی سخت و خشک دارند، اما زیر آنها گلولای عمیق است و ممکن است خودرو یا فرد را در خود فرو ببرند. افسانههای محلی درباره این منطقه بیشتر از همین خطر واقعی سرچشمه گرفتهاند؛ تا جایی که کاروانها از آن عبور نمیکردند و سون هدین، کاوشگر سوئدی، نیز در سفرهای خود از آن دوری کرد. امنترین مسیر دسترسی از بخش شمال شرقی پارک ملی کویر و با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست است؛ مسیر جندق نیز از مسیرهای رایج کویرنوردان است.
- هشدار: ریگ جن از خطرناکترین مناطق کویری ایران است. ورود به آن فقط با راهنمای محلی باتجربه، چند خودروی شاسیبلند، GPS مستقل و ذخیره کافی آب و سوخت توصیه میشود.
- بهترین زمان: آذر تا بهمن؛ یعنی زمانی که گرما کمترین خطر را دارد.
2- منطقه حفاظتشده خار توران

خار توران در شهرستان شاهرود استان سمنان قرار دارد. منطقه توران در سال ۱۳۵۱ (۱۹۷۲ میلادی) منطقه حفاظتشده اعلام شد و در سال ۱۹۷۶ میلادی در شبکه ذخیرهگاههای زیستکره یونسکو ثبت شد؛ هسته مرکزی آن نیز در سال ۲۰۰۲ به پارک ملی ارتقا یافت. این مجموعه با وسعتی حدود ۱٫۴ میلیون هکتار، دومین منطقه حفاظتشده بزرگ ایران است و زیستگاه یوزپلنگ آسیایی، گور ایرانی (گورخر آسیایی)، جبیر و آهو به شمار میآید؛ به همین دلیل اهمیت آن بیشتر حیاتوحشی است تا گردشگری.
- هشدار: خار توران منطقه حفاظتشده و پارک ملی است. ورود به بخشهای حفاظتشده بدون مجوز اداره کل حفاظت محیط زیست استان سمنان مجاز نیست.
- بهترین زمان: آبان تا اسفند.
- نکته ویژه: روستای پلکانی قلعهبالا در حدود ۱۳۵ کیلومتری شاهرود و ۵۵۰ کیلومتری تهران، به «دروازه پارک ملی خارتوران» شهرت دارد و اقامتگاه بومگردی دارد؛ این روستا نقطه شروع مناسبی برای بازدید با راهنمای مجاز است.
چه وسایلی برای کمپ در کویر لازم است؟
مهمترین تفاوت کمپ در کویر با کمپ در جنگل یا کوهستان، سه عامل است: شن، باد و اختلاف شدید دمای شب و روز. فهرست زیر بر اساس همین سه عامل تنظیم شده است.
- تجهیزات خواب در کویر
- چادر کمپینگ: دارای ساختار مقاوم در برابر باد و پوشش کامل؛ چادر چندنفره برای سفرهای خانوادگی و چادر دونفره برای سفرهای سبک.
- میخ چادر: میخ بلند یا مخصوص شن (میخهای کوتاه معمولی در شن نرم نگه نمیدارند).
- کیسه خواب: متناسب با فصل (دمای راحتی یا کامفورت مناسب دمای مقصد برای شب و روز).
- زیرانداز مسافرتی یا مت عایق: برای جلوگیری از انتقال سرمای سریع زمین (شن در شب بهسرعت سرد میشود).
- روشنایی
- هدلامپ برای هر نفر بههمراه باتری یدک.
- چراغ کمپینگ برای فضای داخل و اطراف چادر.
- آشپزی و آب
- اجاق گاز سفری همراه با کپسول اضافه (باد شدید مصرف سوخت را افزایش میدهد).
- ظروف کمپینگ سبک و فلاسک برای نوشیدنی گرم در شب.
- آب آشامیدنی کافی: دستکم ۴ لیتر برای هر نفر در روز، بهعلاوه ذخیره اضطراری.
- تراول ماگ و فلاسک
- پوشاک
- لباس لایهای: لایه نازک برای روز، لایه گرم (پلار یا کاپشن) برای شب و یک وینداستاپر.
- محافظت در برابر آفتاب و گردوغبار: کلاه لبهدار، عینک آفتابی و دستمالگردن.
- کفش: کفش طبیعت گردی ساقدار برای محافظت بهتر در برابر شن و حشرات.
- ایمنی و ناوبری
- جعبه کمکهای اولیه.
- نقشه آفلاین یا دستگاه GPS، بههمراه پاوربانک.
- اقلام بهداشتی و جانبی: کرم ضدآفتاب، ژل ضدعفونی و کیسه زباله.
نکات ایمنی کویرگردی

- سفر گروهی: بهویژه در مسیرهای خاکی، با دستکم دو خودرو سفر کنید تا در صورت گیر کردن یا خرابی یکی، خودروی دیگر کمکرسان باشد.
- اطلاعرسانی مسیر: مسیر، مقصد و زمان بازگشت خود را به یکی از نزدیکان اطلاع دهید.
- پرهیز از رانندگی در شب: تشخیص مسیر خاکی و چالهها در تاریکی کویر بسیار دشوار است.
- طوفان شن: در صورت وزش باد شدید و گردوغبار، داخل خودرو بمانید و مسیر را ادامه ندهید.
- مار و عقرب: کفشها را پیش از پوشیدن بتکانید، شبها در چادر را بسته نگه دارید و دست خود را زیر سنگها نبرید.
- محل برپایی چادر: هرگز در بستر مسیلها و آبراهههای خشک کمپ نکنید؛ بارش در ارتفاعات دوردست ممکن است سیلاب ناگهانی ایجاد کند.
- کفههای نمکی: با خودرو وارد سطح دریاچههای نمک و کفههای مرطوب نشوید.
- حفظ طبیعت: همه زبالهها را با خود بازگردانید و آتش را فقط در محل امن روشن و کاملاً خاموش کنید.
اشتباهات رایج در اولین سفر کویری
- کیسه خواب تابستانی برای شبهای آذر: بسیاری از مسافران گرمای ظهر کویر را ملاک قرار میدهند و با تجهیزات سبک تابستانی سفر میکنند. نتیجه، شبی سرد و بیخواب است. همیشه دمای شب را ملاک انتخاب تجهیزات خواب قرار دهید.
- اتکای کامل به GPS گوشی: در بسیاری از مناطق کویری آنتن تلفن همراه وجود ندارد. نقشه آفلاین را پیش از حرکت دانلود کنید و پاوربانک به همراه داشته باشید.
- چادری که در باد میخوابد: برپایی چادر بدون مهار کامل طنابها یا با میخهای کوتاه، در اولین باد شبانه مشکلساز میشود. ورودی چادر را پشت به جهت باد قرار دهید.
- سفر به ریگ جن یا عمق لوت بدون راهنما: این مناطق برای تازهکارها مناسب نیستند. اولین تجربه را در کویرهایی مانند مرنجاب، متینآباد یا مصر کسب کنید.
- دستکم گرفتن آب: هوای خشک کویر باعث میشود احساس تشنگی دیرتر ایجاد شود. حتی در هوای خنک، مرتب آب بنوشید.
- رها کردن زباله: تجزیه زباله در کویر به دلیل خشکی هوا سالها طول میکشد. کیسه زباله جزو تجهیزات اصلی هر سفر است.
سخن پایانی
کویرهای ایران برای هر سطح تجربهای مقصدی دارند. بهترین زمان کویرگردی، ماههای آبان تا اسفند و فروردین است. مهمترین نکته در برنامهریزی نیز این است که تجهیزات خود را بر اساس سرمای شب انتخاب کنید، نه گرمای روز. اگر برای سفر کویری بعدی خود آماده میشوید، چکلیست تجهیزات این مقاله را مرور کنید و تجهیزات کمپینگ مورد نیاز خود را پیش از حرکت تهیه کنید.
اگر به دنیای کوهنوردی، کمپینگ و طبیعتگردی علاقه دارید، پیشنهاد میکنیم حتما سری به بخش مجله کمپ شاپینگ بزنید. در این بخش تلاش کردهایم با انتشار مطالب آموزشی و راهنماهای کاربردی، به شما کمک کنیم تجهیزات کمپینگ و طبیعت گردی مناسبتری انتخاب کنید و با آمادگی و دانش بیشتری راهی ماجراجوییهای طبیعت شوید.


