دستکش کوهنوردی و حفاظت از دست‌ها در کوهستان

در میان تمامی تجهیزات کوهنوردی، طبیعت گردی و کمپینگ، دستکش نقش سرباز خط مقدم را در نبرد با سرما ایفا می‌کند. دست‌ها به عنوان اندام‌های انتهایی، اولین نقطه‌ای هستند که بدن برای حفظ گرمای اندام‌های حیاتی (قلب و مغز)، جریان خون را در آن‌ها محدود می‌کند. به همین دلیل، احساس سرما و بی‌حسی در انگشتان بسیار سریع‌تر از سایر نقاط بدن رخ می‌دهد.
خرید دستکش کوهنوردی مناسب، یک موضوع ایمنی و بقا است. دستان شما ابزار اصلی شما برای کار با تجهیزات فنی هستند؛ بستن زیپ کاپشن، تنظیم کرامپون، گره زدن طناب و استفاده از تبر یخ، همگی نیازمند کارایی و مهارت دست‌ها هستند. دستکشی که نتواند تعادل دقیقی میان «گرما» و «کارایی» ایجاد کند، می‌تواند منجر به کندی حرکت، ناتوانی در استفاده از ابزار و در موارد حاد، آسیب‌های جبران‌ناپذیری همچون سرمازدگی شود.
در کمپ شاپینگ، ما دستکش‌ها را نه صرفاً به عنوان یک پوشاک، بلکه به عنوان ابزاری فنی می‌شناسیم که باید با نوع فعالیت (از پیمایش‌های سبک تا صعودهای هیمالیایی) و فیزیولوژی بدن شما سازگاری کامل داشته باشد.

سیستم لایه‌بندی در دستکش‌ها

بسیاری از کوهنوردان با سیستم لایه‌بندی پوشاک (بیس، پلار، گورتکس) آشنا هستند، اما کمتر کسی می‌داند که این سیستم دقیقاً برای دست‌ها نیز صادق است. استفاده از سیستم لایه‌بندی در دستکش، انعطاف‌پذیری شما را در برابر تغییرات دما و شدت فعالیت به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد.

سیستم استاندارد لایه‌بندی دستکش شامل سه بخش اصلی است:

الف) لایه اول: دستکش لاینر یا بیس Liner Gloves))

این لایه مستقیماً با پوست در تماس است. وظیفه اصلی آن مدیریت رطوبت و ایجاد یک لایه گرمایی اولیه است.

• ویژگی‌ها: نازک، جذب، و معمولاً دارای قابلیت تاچ‌اسکرین.
• جنس: پشم مرینو (Merino Wool)، ابریشم یا الیاف مصنوعی (Synthetic).
• کاربرد: هنگام انجام کارهای ظریف (مثل عکاسی یا بستن بند کفش) که نیاز به درآوردن دستکش اصلی دارید، لاینر مانع از تماس مستقیم پوست با هوای سرد و فلزات یخ‌زده می‌شود.

ب) لایه عایق گرمایی Insulation Layer))

این لایه وظیفه حبس هوا و حفظ گرما را بر عهده دارد. در بسیاری از دستکش‌های مدرن، این لایه به لایه بیرونی دوخته شده است، اما در مدل‌های سیستماتیک (مثل دستکش‌های اکسپدیشن) می‌تواند جداشونده باشد.

• جنس: پر طبیعی (Down) برای گرمای حداکثری با وزن کم، یا الیاف مصنوعی (مانند Primaloft) برای عملکرد بهتر در شرایط مرطوب.

ج) لایه محافظ بیرونی Shell Layer))

این همان لایه‌ای است که دستان شما را در برابر باد، برف، باران و سایش سنگ محافظت می‌کند.

• ویژگی‌ها: معمولاً از پارچه‌های تنفس‌پذیر و ضدآب مانند گورتکس ساخته می‌شود.
• مقاومت: کف دست در این لایه معمولاً با چرم طبیعی (چرم بز) یا مواد مصنوعی تقویت‌شده پوشانده می‌شود تا در برخورد با طناب و سنگ دچار پارگی نشود.

دسته‌بندی دستکش‌ها بر اساس کاربرد و فعالیت

انتخاب دستکش باید دقیقاً بر اساس نوع برنامه‌ای که در پیش دارید انجام شود. یک دستکش پر سنگین برای کار با طناب در دیواره‌نوردی مناسب نیست و یک دستکش فنی نازک نمی‌تواند در کمپ شبانه زمستانی از شما محافظت کند:

دستکش‌های ترکینگ و طبیعت‌گردی

این مدل‌ها برای فعالیت‌های با تحرک بالا و سرمای متوسط طراحی شده‌اند.

• اولویت: تنفس‌پذیری بالا و راحتی.
• ساختار: معمولاً پنج‌انگشتی، سبک و با عایق‌بندی متوسط. مناسب برای پاییز و برنامه‌های کوهپیمایی غیرفنی.

دستکش‌های فنی و آلپاین

طراحی شده برای صعودهای فنی که در آن کاربر نیاز مداوم به استفاده از دست برای گرفتن ابزار، طناب و سنگ دارد.

• اولویت: کارایی انگشتان ، دوام بالا و مقاومت در برابر آب.
• ساختار: پنج‌انگشتی با طراحی ارگونومیک؛ یعنی انگشتان دستکش به صورت پیش‌فرض کمی خمیده هستند تا گرفتن تبر یخ راحت‌تر باشد. کف دست معمولاً چرم مقاوم است و مچ دستکش کوتاه طراحی می‌شود تا با آستین کاپشن تداخل نکند.

دستکش‌های ارتفاع و اکسپدیشن

غول‌های دنیای دستکش که برای بدترین شرایط آب‌وهوایی و دماهای بسیار پایین (زیر 20- درجه) ساخته شده‌اند.

• اولویت: گرمای حداکثری.
• ساختار: عمدتاً به صورت دو انگشتی (Mittens) طراحی می‌شوند تا با چسبیدن انگشتان به یکدیگر، گرمای بیشتری تولید شود. دارای عایق ضخیم پر یا الیاف ترکیبی هستند و معمولاً ساق بلندی دارند که روی آستین کاپشن بسته می‌شود.

دستکش‌های اسکی و اسکی کوهستان

ترکیبی از ویژگی‌های فنی و گرمایی.

• اولویت: محافظت در برابر باد (Windproof) و ضربه.
• ساختار: دارای پدهای محافظتی روی مفاصل برای ضربه و لایه‌های ضدآب قوی برای تماس مداوم با برف.

ویژگی‌های فنی و متریال‌های کلیدی دستکش کوهنوردی

انتخاب مواد و فناوری‌های به‌کاررفته در دستکش کوهنوردی، تعیین‌کننده‌ی عملکرد آن در شرایط سخت کوهستان است. در این بخش مهم‌ترین متریال‌ها و مشخصات فنی که باید پیش از خرید بررسی کنید، معرفی شده‌اند.

عایق‌های حرارتی

پر طبیعی (Down):

• مزایا: بهترین نسبت گرمایش به وزن، فشردگی بالا، عمر طولانی در صورت مراقبت صحیح.
• معایب: کارایی خود را در صورت خیس‌شدن از دست می‌دهد (مگر اینکه از پرِ با پوشش آب‌گریز استفاده شده باشد).
• شاخص پر (Fill Power): نشان‌دهنده‌ی حجم و کیفیت پر است. اعداد رایج بین ۶۰۰ تا ۹۰۰+ است. هرچه این عدد بالاتر باشد، عایق‌بندی بهتر و وزن کمتر است.

الیاف مصنوعی (Synthetic Insulation):

• مزایا: حتی در حالت مرطوب نیز بخشی از خاصیت عایقی خود را حفظ می‌کند، سریع‌تر خشک می‌شود، معمولاً مقرون‌به‌صرفه‌تر است.
• معایب: نسبت به پر، وزن بیشتر و فشردگی کمتر دارد و در طول زمان ممکن است فشرده شود.
• انواع رایج: PrimaLoft® (به‌ویژه Gold و Silver)، Thinsulate™، Coreloft®.

لایه‌های محافظ بیرونی

• ممبران‌های تنفس‌پذیر-ضدآب (Waterproof/Breathable Membranes):

• Gore-Tex®: استاندارد طلایی در ضدآبی و تنفس‌پذیری. انواع مختلفی مانند Gore-Tex Pro (بسیار بادوام و تنفس‌پذیر برای فعالیت‌های سنگین) و Gore-Tex Paclite® (سبک‌وزن و فشرده) دارد.
• eVent®، Pertex® Shield، DryVent™: سایر فناوری‌های با عملکرد بالا که تعادل متفاوتی بین ضدآبی، تنفس‌پذیری و وزن ارائه می‌دهند.

• پارچه‌های ضدباد و آب‌گریز: برای شرایطی که بارندگی سنگین انتظار نمی‌رود، پارچه‌های بافته‌شده‌ی محکم با پوشش ضدباد و آب گریز گزینه‌ای سبک‌وزن و تنفس‌پذیر هستند. این پوشش باعث می‌شود قطرات آب روی سطح پارچه بمانند و نفوذ نکنند.

ویژگی‌های ساختاری و افزوده

• نوک انگشتان لمینیت‌شده (Laminated Fingertips): در برخی مدل‌های پیشرفته، نوک انگشتان شست و سبابه با لمینیت اضافه تقویت می‌شوند تا حس بهتری برای کار با طناب، زیپ یا دستگاه‌های الکترونیک فراهم کنند.

• مناطق تقویتشده (Reinforcement Areas): کف دست و نواحی در معرض سایش (مانند کناره‌ی شست) اغلب با چرم مصنوعی، چرم گوساله یا پارچه‌های بادوام مانند CORDURA® پوشانده می‌شوند تا عمر دستکش افزایش یابد.

• سیستم مچ‌بند (Cuff System): مچ‌بند کشسان برای جلوگیری از ورود برف و باد، مچ‌بند بلند با بند کششی با قابلیت تنظیم برای ایزوله کردن کامل مچ.

• گیتِر یکپارچه: بخشی بلند که روی آستین ژاکت را می‌پوشاند و بهترینرم مصنوعی، چرم گوساله یا پارچه‌های بادوام مانند CORDURA® پوشانده می‌شوند تا عمر دستکش افزایش یابد.

قابلیت‌های عملیاتی

• پنجه‌ی لمسی: امکان استفاده از تلفن یا GPS بدون درآوردن دستکش.
• بند اتصال: برای اتصال دو دستکش به یکدیگر یا به کوله‌پشتی و جلوگیری از گم‌شدن.
• سطح آینه‌ای: یک نوار پارچه‌ای نرم روی انگشت شست برای پاک کردن بینی یا GPS بدون درآوردن دستکش.
• بند اتصال: برای اتصال دو دستکش به یکدیگر یا به کوله‌پشتی و جلوگیری از گم‌شدن.
• سطح آینه‌ای: یک نوار پارچه‌ای نرم روی انگشت شست برای پاک کردن بینی!

وزن و بسته‌بندی

• وزن دستکش‌های کوهنوردی بسته به نوع عایق و طراحی، از حدود ۵۰ گرم (دستکش‌های لایه زیرین نازک) تا ۲۵۰ گرم به ازای هر دست (مدل‌های عایق‌دار سنگین) متغیر است.
• یکی از معیارهای مهم برای کوهنوردان فنی، قابلیت فشرده‌شدن دستکش است. دستکش‌های با عایق مصنوعی معمولاً حجم بیشتری نسبت به مدل‌های پر دارند.

جمع‌بندی و راهنمای خرید دستکش کوهنوردی و کمپینگ

انتخاب دستکش کوهنوردی مناسب، بیش از هر چیز به فهم دقیق نیازهای شما وابسته است. از آنجا که دستکش یک تجهیز حفاظتی حیاتی است. خرید بر پایه‌ی ظاهر یا قیمت پایین می‌تواند به‌سادگی منجر به سرمازدگی یا کاهش کارایی در شرایط بحرانی شود. با تحلیل نیازهای فعالیت، شرایط محیطی و رعایت اصول فنی ذکرشده، می‌توانید دستکشی انتخاب کنید که امنیت، گرمایش و عملکرد را برای شما به ارمغان بیاورد.