نحوه شستن، خشک کردن و نگهداری کفشهای کوهنوردی و طبیعتگردی
چرا باید بعد از هر برنامه، کفشهای کوهنوردی را تمیز کنیم؟
باقی ماندن گل خشکشده، خاک و سایر آلودگیها در کفش کوهنوردی و طبیعت گردی میتواند بهتدریج عملکرد و دوام کفش را کاهش دهد. این موضوع در کفشهای ضدآب اهمیت بیشتری دارد، زیرا تجمع ذرات آلودگی روی رویه و درزها ممکن است قابلیت تنفسپذیری و دفع رطوبت آنها را مختل کند. کفی داخلی نیز در هر بار استفاده، بخشی از عرق و رطوبت پا را جذب میکند. اگر کفی برای مدت طولانی بدون شستوشو یا خشک شدن رها شود، علاوه بر ایجاد بوی نامطبوع، احتمال رشد قارچ و باکتری افزایش مییابد. تمیز کردن کفش و پوتین پس از هر برنامه، بهخصوص زمانی که کفش با گل، شن یا آب آلوده تماس داشته است، باعث میشود:
- قابلیت تنفسپذیری و دفع رطوبت بهتر حفظ شود؛
- بوی نامطبوع و تجمع باکتریها کاهش پیدا کند؛
- کفی و رویه دیرتر فرسوده شوند؛
- عملکرد لایههای ضدآب و درزهای کفش مدت بیشتری حفظ شود؛
- نیاز به تعمیر یا تعویض زودهنگام پوتین کاهش یابد.
تجهیزات مورد نیاز برای نظافت کفشهای کوهنوردی
برای انجام یک نظافت اصولی که به بافت کفش آسیب نزند، نیازی به ابزارهای پیچیده ندارید. با فراهم کردن چند وسیله ساده و در دسترس، میتوانید فرایند شستشو را به شکل استانداردی انجام دهید:
- برسهای نرم: استفاده از برسهای مخصوص کفش کوهنوردی بهترین گزینه برای پاکسازی سطح و منافذ است. با این حال، در صورت عدم دسترسی، میتوانید از مسواکهای کهنه (بهویژه برای نقاطی که دسترسی به آنها دشوار است) استفاده کنید.
- مواد شوینده: اولویت با محلولهای اختصاصی شوینده کفش است که متناسب با ساختار چرم و پارچه طراحی شدهاند. در صورتی که به این محصولات دسترسی ندارید، صابونهای مخصوص چرم یا یک محلول رقیق از آب و مایع ظرفشویی ملایم، گزینههای جایگزین مناسبی هستند.
- روزنامه یا کاغذ: برای جلوگیری از دفرمه شدن کفش هنگام خشک شدن، داخل آن را با روزنامه پر کنید. این کار علاوه بر حفظ فرم اصلی، به جذب رطوبت داخلی نیز کمک میکند.
- پارچه تمیز: جهت پاکسازی بخشهای حساس و ظریف.
- تشت آب و جریان آب ولرم: برای شستوشوی اصولی و دمدستی.
مراحل گامبهگام نظافت کفش طبیعتگردی و کوهنوردی
پیش از آغاز شستشو، بندهای کفش را جدا کنید تا دسترسی کاملی به تمام نواحی رویه و زبانهی کفش داشته باشید. در مرحله نخست، با استفاده از برس، گلهای خشکشده و گرد و غبار سطحی را بهآرامی پاک کنید. برای پاکسازی عمقی، استفاده از جریان آب ملایم و شوینده مناسب توصیه میشود.
- تخلیه اولیه: پیش از آغاز شستوشو، پوتینها را به یکدیگر ضربه بزنید تا گلهای خشک و سنگریزههایی که در عاجهای زیره گیر کردهاند، خارج شوند. این اقدام ساده، بخش عمدهای از آلودگیهای سطحی را بدون نیاز به هیچگونه ابزاری پاک میکند.
- جداسازی اجزا: پیش از هرگونه شستوشوی عمیق، حتماً بندها و کفیهای داخلی کفش را خارج کنید. این کار نه تنها دسترسی شما به نقاط کور و درزهای داخلی را ممکن میکند، بلکه سرعت فرآیند خشک شدن را نیز افزایش میدهد. بندها و کفیها را میتوانید بهصورت جداگانه در محلول آب ولرم و شوینده ملایم شستوشو دهید.
- پاک سازی با برس: با استفاده از برس، گلهای خشکشده و گرد و غبار سطحی را بهآرامی پاک کنید.
- آبکشی و تمیز کردن نهایی: پوتینها را با آب سرد آبکشی کنید تا گلولای باقیمانده نرم و جدا شود. سپس با استفاده از یک برس نرم، نقاط آلوده باقی مانده را بهآرامی تمیز کنید. در این مرحله، تمرکز اصلی شما باید بر درزها و محلهای اتصال بخشهای مختلف رویه باشد؛ چرا که این نقاط اصلیترین محل تجمع ذرات ریز خاک هستند.
- پاکسازی نهایی و خشک کردن: در پایان، سطح خارجی پوتین را با یک دستمال تمیز پاک کنید تا رطوبت اضافی گرفته شود. سپس کفش را در محیطی خشک، دارای تهویه مناسب و بهدور از هرگونه منبع حرارتی مستقیم (مانند نور مستقیم خورشید، بخاری، رادیاتور یا سشوار) قرار دهید تا بهآرامی خشک شود.
نکات فنی و الزامات مهم در شستشو
- بررسی سازگاری شوینده: همواره پیش از مصرف، از سازگاری ماده شوینده با جنس رویه کفش (چرم، نبوک، پارچههای سنتتیک یا مصنوعی) اطمینان حاصل کنید و دستورالعمل مندرج بر روی محصول را دقیقاً رعایت کنید.
- اجتناب از مواد شوینده نامناسب: به هیچ عنوان از صابونهای قالبی معمولی یا شویندههای شیمیایی قوی استفاده نکنید. ترکیبات موجود در این مواد میتواند به لایههای ضدآب و بافت چرم آسیب جدی وارد کرده و خاصیت فنی کفش را از بین ببرد.
- رفع کپک: در صورت مشاهده آلودگی ناشی از کپک، از محلولی ترکیبی شامل ۸۰ درصد آب و ۲۰ درصد سرکه سفید استفاده کنید.
- آبکشی کامل: پس از اتمام شستشو، کفش را با آب تمیز بهطور کامل آبکشی کنید تا هیچ اثری از باقیماندهی مواد شوینده در بافت آن نماند.
- ممنوعیت استفاده از ماشین لباسشویی: استفاده از ماشین لباسشویی برای شستشوی کفشهای کوهنوردی اکیداً ممنوع است؛ زیرا فشار مکانیکی و حرارت میتواند باعث باز شدن چسبها، دفرمه شدن کفی و تخریب ساختار فنی کفش شود.
- زمانبندی برای ضدآبسازی (Waterproofing): اگر قصد دارید خاصیت آبگریزی کفش را احیا کنید، بهترین زمان برای اعمال اسپریهای ضدآب، وقتی است که رویه کفش هنوز مرطوب است. به خاطر داشته باشید تا زمانی که قطرات آب بر روی سطح کفش به شکل کروی (آبگریز) باقی میمانند، نیازی به ضدآبسازی مجدد نیست.
نظافت اصولی زیره کفش و پوتین
اگرچه تجمع گلولای روی زیره کفش طبیعت گردی برخلاف رویه، آسیب ساختاری مستقیم به متریال کفش وارد نمیکند، اما پاکسازی آن برای بازیابی قابلیت اصطکاک و چسبندگی کفش به زمین ضروری است. علاوه بر مسائل فنی، نظافت زیره از منظر زیستمحیطی نیز حائز اهمیت است؛ چرا که مانع از انتقال بذر گیاهان مهاجم، عوامل بیماریزای خاک و آلودگیهای بیولوژیکی از یک منطقه به منطقه دیگر میشود.
- حذف آلودگیهای مکانیکی: با استفاده از یک برس با موهای ضخیم، زیره کفش را بهصورت محکم برسکشی کنید. دقت کنید که تمام سنگریزهها و شنهای گیر کرده در شیارهای عاج کفش را بهطور کامل خارج کنید.
- رفع آلودگیهای سخت: برای گلولای خشک شده و سفت که به زیره چسبیده است، ابتدا تنها قسمت زیره را مدتی در آب خیس دهید تا آلودگیها نرم شوند. پس از آن، با استفاده از فشار مستقیم آب (شیلنگ)، بقایای گل را کاملاً شستشو دهید.
تمیز کردن داخل کفشهای کوهنوردی
تمیز کردن بخش داخلی پوتین برای کنترل بو، کاهش تجمع باکتریها و حفظ بهداشت پا اهمیت دارد. کفی داخلی معمولاً بیشترین تماس را با عرق و رطوبت دارد؛ بنابراین بهتر است پس از هر برنامه از کفش خارج شود.
- شستوشوی کفی داخلی: کفی را جداگانه با آب ولرم و چند قطره شوینده ملایم بشویید. برای تمیز کردن آن میتوانید از دست یا یک برس نرم استفاده کنید. پس از شستوشو، کفی را در محیطی خشک و دارای جریان هوا قرار دهید تا کاملاً خشک شود. کفی مرطوب را داخل پوتین قرار ندهید؛ زیرا رطوبت باقیمانده میتواند به ایجاد بوی نامطبوع و رشد باکتریها و قارچها کمک کند.
- شستوشوی فضای داخلی پوتین: برای پاکسازی داخل کفش، مقدار مناسبی آب سرد یا ولرم داخل پوتین بریزید و دیوارههای داخلی را با یک برس نرم بهآرامی تمیز کنید. سپس آب را خالی کنید و این کار را تا زمانی ادامه دهید که آب خارجشده شفاف باشد و اثری از آلودگی یا کف شوینده باقی نماند. در این مرحله از آب داغ استفاده نکنید؛ حرارت بالا ممکن است به چسبها، لایههای داخلی و لایه ضدآب کفش آسیب وارد کند.
- استفاده از جوش شیرین برای از بین بردن بو: اگر بوی نامطبوع پوتین باقی مانده است، میتوانید مقدار مناسبی جوش شیرین داخل هر کفش بریزید. جوش شیرین را یک شب داخل پوتین بگذارید تا بوهای ماندگار را جذب و خنثی کند. روز بعد، پوتین را کاملاً تکان دهید تا باقیمانده جوش شیرین خارج شود.
پیش از استفاده مجدد، مطمئن شوید داخل کفش و کفیها کاملاً خشک شدهاند. استفاده از پوتین در حالی که هنوز رطوبت یا ذرات جوش شیرین درون آن باقی مانده، میتواند باعث ناراحتی پا و ایجاد مشکلات بهداشتی شود.
روش صحیح خشک کردن و نگهداری کفشهای کوهنوردی و طبیعتگردی
خشک کردن پوتین به اندازه شستوشوی آن اهمیت دارد. حرارت زیاد یا نگهداری در محیط نامناسب میتواند به چسبها، چرم، لایههای ضدآب و فرم کلی کفش آسیب بزند. پس از شستوشو یا خیس شدن کفش، مراحل زیر را انجام دهید:
- جدا کردن کفی داخلی: کفیهای داخلی را از کفش خارج کنید و آنها را جداگانه در معرض جریان هوا قرار دهید. باقی ماندن کفی در داخل پوتین، روند خشک شدن بخش داخلی را کند میکند و میتواند باعث ایجاد بوی نامطبوع شود.
- خشک کردن در دمای معمولی: پوتینها را در محیطی خشک، دارای تهویه مناسب و با دمای معمولی قرار دهید تا بهتدریج خشک شوند. برای افزایش جریان هوا میتوانید از پنکه استفاده کنید.
- دوری از منابع حرارتی: کفش را کنار بخاری، شوفاژ، شومینه، اجاق هیزمی، آتش کمپ یا هر منبع حرارتی مستقیم دیگری قرار ندهید. گرمای شدید میتواند چسبهای کفش را تضعیف کند، باعث تغییر شکل بخشهای مختلف آن شود و روند خشک و فرسوده شدن چرم را سرعت ببخشد.
- استفاده از روزنامه برای جذب رطوبت: برای خشک شدن سریعتر بخش داخلی، چند تکه روزنامه مچالهشده داخل پوتین قرار دهید. کاغذ را بهمحض مرطوب شدن عوض کنید؛ ممکن است لازم باشد این کار را چند بار تکرار کنید. روزنامه باید بهصورت آزاد داخل کفش قرار بگیرد و نباید آن را بیش از حد پر یا فشرده کنید.
- انتخاب محل مناسب برای نگهداری: پس از خشک شدن کامل، کفشها را در محلی خشک، خنک و دارای تهویه نگهداری کنید؛ جایی که دما در آن تغییرات شدید نداشته باشد. اتاقک زیر شیروانی، پارکینگ، صندوق عقب خودرو و فضاهای مرطوب، داغ یا بدون تهویه، محل مناسبی برای نگهداری طولانیمدت کفش نیستند. نگهداری کفش در شرایط پایدار و دور از رطوبت و گرمای شدید، به حفظ فرم، انعطافپذیری و عملکرد لایههای مختلف آن کمک میکند.
مراقبت از لایههای Gore-Tex؛ آیا نیاز به ضدآبسازی مجدد دارند؟
برخلاف باورهای رایج، حفظ خاصیت ضدآب در پوتینهای مجهز به لایه Gore-Tex، نیاز به مراقبت دورهای دارد. باید توجه داشت که لایه Gore-Tex در لایههای داخلی کفش تعبیه شده است، اما لایهی بیرونی کفش به مرور زمان و در اثر استفادهی مداوم یا قرارگیری در معرض شرایط جوی، خاصیت آبگریزی خود را از دست میدهد. الزامات فنی برای احیای ضدآبسازی به صورت زیر میباشد:
- انتخاب شوینده و محافظ مناسب: برای احیای لایهی بیرونی، حتماً از اسپریهای فاقد گاز (Gas-free) که اختصاصاً برای متریالهای دارای لایهی تنفسی طراحی شدهاند، استفاده کنید.
- ممنوعیت استفاده از واکس و گریس: استفاده از واکسهای مایع یا چربیهای غلیظ برای این نوع کفشها ممنوع است؛ زیرا این مواد منافذ پارچه را مسدود کرده و قابلیت تنفسپذیری را که ویژگی اصلی گورتکس است، بهشدت کاهش میدهند.
- استفاده از اسپریهای بر پایه آب: محصولاتی که حاوی ترکیبات احیاکننده DWR (Durable Water Repellent) هستند، خاصیت آبگریزی لایه بیرونی را بدون آسیب به عملکرد فنی، بازمیگردانند. بهترین زمان برای اعمال اسپری محافظ، زمانی است که پوتین پس از شستوشو هنوز کمی «نمدار» است. این کار باعث میشود مواد محافظ بهتر جذب الیاف شوند.
پرسشهای متداول
منابع: thenorthface , rei , picture