۷ اصل طبیعت گردی مسئولانه (Leave No Trace)
اگر اهل طبیعتگردی، کوهنوردی و کمپینگ باشید، احتمالا با مفهوم «Leave No Trace» آشنا شدهاید. این اصطلاح به مجموعهای از اصول رفتاری اشاره میکند که هدفشان این است: طبیعت را همانطور که پیدا میکنیم، دستنخورده باقی بگذاریم. رعایت این اصول کمک میکند بدون آسیب زدن به محیط، از زیباییهای طبیعت لذت ببریم و آن را برای دیگران و نسلهای آینده حفظ کنیم.
با افزایش محبوبیت طبیعتگردی، فشار بیشتری به محیطهای طبیعی وارد میشود. در بسیاری از مناطق گردشگری، مشکلاتی مثل ریختن زباله، تخریب مسیرهای طبیعتگردی، آلودگی منابع آب، آسیب به پوشش گیاهی و عادت کردن حیوانات به غذای انسانی دیده میشود. بیشتر افراد عمدا چنین آسیبهایی ایجاد نمیکنند؛ بلکه به دلیل ناآگاهی یا بیتوجهی به چند رفتار ساده، ناخواسته به طبیعت آسیب میزنند.
برای کاهش این آسیبها، مجموعهای از اصول با عنوان Leave No Trace تدوین شده است. این اصول که توسط سازمان Leave No Trace Center for Outdoor Ethics معرفی شدهاند، شامل ۷ راهکار عملی برای طبیعتگردی و گردشگری مسئولانه هستند و امروزه در سراسر دنیا بهعنوان استاندارد رفتار در طبیعت شناخته میشوند. رعایت اصول “Leave No Trace” یا “هیچ اثری در طبیعت باقی نگذار” در هر محیط کمپ و طبیعت گردی کمک میکند طبیعت تمیزتر، سالمتر و پایدارتر باقی بماند. در ادامه با ۷ اصل مهم این روش طبیعتگردی مسئولانه آشنا میشویم.
۷ اصل طبیعتگردی مسئولانه (Leave No Trace)
برای اینکه حضور ما در طبیعت کمترین آسیب را به محیط وارد کند، این ۷ اصل ساده اما مهم توصیه میشود:
- برنامهریزی و آمادگی قبل از سفر
- حرکت و کمپ روی مسیرها و سطوح مناسب
- مدیریت درست زبالهها
- طبیعت را همانطور که هست باقی بگذارید
- کاهش اثرات آتش در طبیعت
- احترام به حیاتوحش
- رعایت احترام نسبت به سایر طبیعتگردان
اصل اول: قبل از سفر برنامهریزی کنید و آماده باشید
بسیاری از آسیبهایی که در طبیعت رخ میدهد، نتیجه برنامهریزی نکردن یا نداشتن آمادگی کافی است. وقتی بدون تحقیق یا تجهیزات مناسب وارد طبیعت میشویم، احتمال بیشتری دارد که با مشکلاتی مثل گم شدن، خستگی شدید یا شرایط خطرناک روبهرو شویم. در چنین شرایطی افراد ممکن است برای حل مشکل، تصمیمهایی بگیرند که به طبیعت آسیب بزند. برای جلوگیری از این اتفاق، قبل از هر برنامه طبیعتگردی بهتر است چند نکته ساده را در نظر بگیرید:
- قوانین منطقه را بررسی کنید
برخی مناطق طبیعی قوانین خاصی دارند؛ مثلا ممنوعیت روشن کردن آتش، محدودیت کمپینگ یا مسیرهای مشخص برای تردد.
- شرایط آبوهوا و خطرات احتمالی را بررسی کنید
تغییرات ناگهانی هوا، سیلاب، ریزش سنگ یا حیوانات وحشی از مواردی هستند که باید قبل از سفر درباره آنها اطلاع داشته باشید.
- زمان مناسب برای سفر را انتخاب کنید
سفر در زمانهای بسیار شلوغ میتواند فشار بیشتری به محیط وارد کند. اگر امکان دارد، زمانهای خلوتتر را انتخاب کنید.
- در گروههای کوچک سفر کنید
گروههای بزرگ معمولا تأثیر بیشتری روی طبیعت میگذارند. اگر تعداد افراد زیاد است، بهتر است به چند گروه کوچکتر تقسیم شوید.
- میزان زباله را کاهش دهید
قبل از حرکت، غذاها و تنقلات را در ظروف کمپینگ سبک قرار دهید تا زباله کمتری در طبیعت تولید شود. - از ابزارهای مسیریابی استفاده کنید
داشتن نقشه، GPS یا قطبنما کمک میکند بدون علامتگذاری روی سنگها یا درختان مسیر خود را پیدا کنید و طبیعت دستنخورده باقی بماند.
اصل دوم: روی مسیرها و سطوح مقاوم حرکت کنید
یکی از مهمترین دلایل تخریب طبیعت، راه رفتن خارج از مسیر یا برپا کردن چادر در مکانهای نامناسب است. این کار میتواند باعث از بین رفتن پوشش گیاهی، فرسایش خاک و ایجاد مسیرهای جدید در طبیعت شود. برای کاهش این آسیبها بهتر است هنگام طبیعتگردی یا کمپینگ، مکانهایی را انتخاب کنید که در برابر رفتوآمد مقاومتر هستند؛ مانند مسیرهای مشخصشده، زمینهای سنگی یا علفهای خشک.
در مناطق گردشگری و مسیرهای پررفتوآمد بهتر است:
- از مسیرهای مشخص حرکت کنید و خارج از مسیر راه نروید.
- چادر کمپ خود را در محلهای مشخص یا مکانهایی که قبلا استفاده شدهاند برپا کنید.
- محل کمپ را حداقل حدود ۶۰ متر دورتر از رودخانه، چشمه یا دریاچه انتخاب کنید تا منابع آب آسیب نبینند.
- محل کمپ را کوچک نگه دارید و فعالیتها را در قسمتهایی انجام دهید که پوشش گیاهی کمتری دارد.
- حتی اگر مسیر گلآلود است، در وسط همان مسیر حرکت کنید و مسیر جدیدی کنار آن ایجاد نکنید.
اما در مناطقی که هنوز بکر و دستنخورده هستند:
- بهتر است حضور خود را پراکنده کنید تا مسیر یا محل کمپ دائمی ایجاد نشود.
- از مکانهایی که تازه نشانههای تخریب در آنها دیده میشود دوری کنید تا طبیعت فرصت ترمیم داشته باشد.
اصل سوم: زبالهها را بهدرستی مدیریت کنید
یکی از مهمترین اصول طبیعتگردی مسئولانه این است که هیچ زبالهای در طبیعت باقی نگذاریم. این موضوع فقط مربوط به بطری و پلاستیک نیست؛ بلکه شامل باقیمانده غذا، دستمال کاغذی، فضولات انسانی و حتی آب شستوشو هم میشود. برای رعایت این اصل، چند نکته ساده اما مهم وجود دارد:
- هرچه میآورید، با خود برگردانید
تمام زبالهها، بستهبندیها و باقیمانده غذا را جمع کنید و با خود از طبیعت خارج کنید. بهتر است محل کمپ یا استراحت را قبل از ترک بررسی کنید تا چیزی جا نمانده باشد. هدف این است که طبیعت را تمیزتر از زمانی که به آن رسیدهاید ترک کنید.
- مدیریت صحیح فضولات انسانی
در مناطقی که سرویس بهداشتی وجود ندارد، بهتر است چالهای به عمق حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر به کمک بیلچه حفر کنید و آن را حداقل ۶۰ متر دورتر از رودخانهها، چشمهها و مسیرهای تردد قرار دهید. بعد از استفاده، چاله را کاملا بپوشانید.
- دستمال کاغذی و محصولات بهداشتی را در طبیعت رها نکنید
این موارد بهراحتی تجزیه نمیشوند و بهتر است در کیسه زباله جمعآوری شده و با خود بازگردانده شوند. - شستن ظروف و بدن در طبیعت
اگر نیاز به شستن ظروف یا بدن دارید، آب را از منبع آب بردارید و حداقل ۶۰ متر دورتر از رودخانه یا دریاچه این کار را انجام دهید. از مقدار کمی صابون تجزیهپذیر استفاده کنید و آب باقیمانده را روی زمین پخش کنید.
← برای کسب اطلاعات بیشتر به مقاله روبرو مراجعه کنید: راهنمای کامل دستشویی در طبیعت و سفر
اصل چهارم: اثرات آتش در طبیعت را به حداقل برسانید
روشن کردن آتش در کمپ یکی از لذتهای قدیمی طبیعتگردی است؛ اما اگر بهدرستی مدیریت نشود، میتواند باعث تخریب خاک، از بین رفتن پوشش گیاهی و حتی آتشسوزی در طبیعت شود. به همین دلیل در بسیاری از مناطق طبیعی، روشن کردن آتش محدود یا ممنوع است. در بسیاری از مواقع بهتر است برای پختوپز از اجاقهای مسافرتی یا سرشعلههای کوهنوردی استفاده کنید. برای نور نیز چراغ کمپینگ یا چراغ پیشانی گزینهای ایمنتر است. اگر در منطقهای هستید که روشن کردن آتش مجاز است، این نکات را رعایت کنید:
- فقط در محلهای مشخص برای آتش مانند حلقههای آتش یا جای آتش قدیمی آتش روشن کنید.
- آتش را کوچک و کنترلشده نگه دارید.
- فقط از شاخههای خشک افتاده روی زمین استفاده کنید و از شکستن شاخههای درختان زنده خودداری کنید.
- قبل از ترک محل، آتش را کاملا خاموش کنید و مطمئن شوید هیچ زغال داغی باقی نمانده است.
- هیزم را از مناطق دیگر با خود نیاورید؛ این کار میتواند باعث انتقال آفات و بیماریهای گیاهی به منطقه شود.
اصل پنجم: طبیعت را همانطور که پیدا میکنید رها کنید
یکی از اصول مهم طبیعتگردی مسئولانه این است که هیچ تغییری در محیط طبیعی ایجاد نکنیم. طبیعت باید برای دیگران هم همانقدر بکر و دستنخورده باقی بماند که ما آن را تجربه کردهایم. برای رعایت این اصل:
- به آثار تاریخی و فرهنگی دست نزنید
اگر در طبیعت با بناهای قدیمی، سنگنگارهها یا آثار تاریخی روبهرو شدید، فقط آنها را تماشا کنید و از لمس یا جابهجایی آنها خودداری کنید.
- چیزی از طبیعت با خود نبرید
سنگها، گلها، گیاهان، صدفها یا هر عنصر طبیعی دیگر بخشی از اکوسیستم هستند و بهتر است همانجا باقی بمانند.
- از انتقال گونههای غیربومی جلوگیری کنید
گل و بذر گیاهان ممکن است به کف کفش کوهنوردی، لاستیک دوچرخه یا تجهیزات بچسبند. بهتر است قبل و بعد از سفر تجهیزات خود را تمیز کنید تا گیاهان یا موجودات ناخواسته به منطقه دیگری منتقل نشوند.
- در طبیعت سازه نسازید
ساختن سنگچین، نیمکت، پناهگاه یا کندن زمین میتواند به محیط آسیب بزند و چهره طبیعی منطقه را تغییر دهد.
با رعایت این نکات ساده، کمک میکنیم طبیعت بکر باقی بماند و نسلهای بعدی هم بتوانند آن را همانطور که هست تجربه کنند.
اصل ششم: به حیاتوحش احترام بگذارید
حیاتوحش بخش مهمی از طبیعت است و دیدن حیوانات در سفرهای طبیعتگردی میتواند تجربهای هیجانانگیز باشد. اما برای حفظ امنیت هم انسان و هم حیوانات باید فاصله مناسب را رعایت کنیم. برای رفتار مسئولانه در طبیعت:
- حیوانات را از فاصله مناسب تماشا کنید
به حیوانات نزدیک نشوید و آنها را دنبال نکنید. اگر میخواهید بهتر ببینید، از دوربین دوچشمی یا لنز زوم دوربین استفاده کنید.
- هرگز به حیوانات غذا ندهید
غذا دادن به حیوانات باعث میشود رفتار طبیعی آنها تغییر کند و به انسان وابسته شوند. این موضوع میتواند برای حیوانات خطرناک باشد.
- غذا و زبالهها را ایمن نگهداری کنید
باقیمانده غذا ممکن است حیوانات را به کمپ شما جذب کند. بهتر است مواد غذایی و زبالهها را در ظروف دربسته یا کیسههای مناسب نگهداری کنید.
- حیوانات خانگی را کنترل کنید
اگر با حیوان خانگی سفر میکنید، آن را تحت کنترل نگه دارید تا باعث ترس یا آسیب به حیاتوحش نشود.
- در زمانهای حساس مزاحم حیوانات نشوید
در فصلهایی مانند جفتگیری، لانهسازی یا زمانی که حیوانات از نوزادان خود مراقبت میکنند باید فاصله بیشتری رعایت شود.
با رعایت این نکات، کمک میکنیم تعادل طبیعی حیاتوحش حفظ شود و حیوانات در محیط خود با آرامش زندگی کنند.
اصل هفتم: به سایر طبیعتگردان احترام بگذارید
طبیعت فضایی مشترک برای همه است؛ بنابراین یکی از اصول مهم طبیعتگردی این است که به تجربه دیگران نیز احترام بگذاریم. رفتار مسئولانه ما میتواند باعث شود همه افراد از حضور در طبیعت لذت ببرند. برای رعایت این اصل:
- به دیگران احترام بگذارید
بسیاری از افراد برای آرامش و دوری از شلوغی به طبیعت میروند. با رفتار محترمانه کمک کنید تجربه خوبی داشته باشند.
- حق تقدم در مسیر را رعایت کنید
در مسیرهای باریک کوهستان یا جنگل، در صورت نیاز کنار بروید تا دیگران بتوانند عبور کنند.
- به حیوانات باربر راه بدهید
اگر در مسیر با اسب یا قاطر روبهرو شدید، به سمت پایین مسیر بروید و اجازه دهید آنها عبور کنند.
- کمپ را دور از مسیرها برپا کنید
بهتر است محل استراحت یا کمپ خود را در فاصلهای از مسیرهای پرتردد انتخاب کنید تا مزاحم عبور دیگران نشوید.
- سر و صدای اضافی ایجاد نکنید
یکی از لذتهای طبیعت شنیدن صدای باد، پرندگان و آب است. از پخش موسیقی بلند یا صحبت با صدای زیاد خودداری کنید.
- حیوانات خانگی را کنترل کنید
اگر با حیوان خانگی سفر میکنید، مراقب باشید باعث ترس یا مزاحمت برای دیگران نشود.
رعایت این نکات کمک میکند طبیعت برای همه آرام، امن و لذتبخش باقی بماند.
سخن پایانی
رعایت اصول Leave No Trace نوعی نگرش مسئولانه نسبت به طبیعت است. هرکدام از ما با رفتارهای کوچک، از جمع کردن زباله گرفته تا احترام به حیاتوحش در طبیعت، میتوانیم نقش مهمی در حفظ محیطهای طبیعی داشته باشیم. اگر این اصول را در سفرهای خود رعایت کنیم، کمک میکنیم طبیعت همانطور بکر و زیبا باقی بماند تا دیگران و نسلهای آینده هم بتوانند از آن لذت ببرند.
اگر به دنیای کوهنوردی، کمپینگ و طبیعتگردی علاقه دارید، پیشنهاد میکنیم حتما سری به بخش مجله کمپ شاپینگ بزنید. در این بخش تلاش کردهایم با انتشار مطالب آموزشی و راهنماهای کاربردی، به شما کمک کنیم تجهیزات کمپینگ و طبیعت گردی مناسبتری انتخاب کنید و با آمادگی و دانش بیشتری راهی ماجراجوییهای طبیعت شوید.
منابع: REI ، leavenotrace.ca
عالی بود
دمتون گرم 🙂
ممنون از همراهی شما ?
امیدوارم واقعا همه این اصول رو رعایت کنند، با اینکار اول به خودمون احترام میزاریم و بعد به طبیعت
دقیقا همینطوره?
رعایت این اصول یعنی احترام به خودمان و طبیعت.
مقاله جالب و آموزنده ای بود. امیدوارم همه مردم این موارد را رعایت کنند، خصوصا “اصل سوم: زبالهها را بهدرستی مدیریت کنید”
ممنون از توجه شما، کاملا درسته؛ مدیریت درست زبالهها یکی از مهمترین اصول برای حفظ طبیعت. ?
مفید بود ??
احترام به طبیعت خیلی مهمه
مقاله مفیدی بود در کل
سپاس از نظر شما؛ خوشحالیم که براتون مفید بوده 🙂
خیلی عالی بود
ممنون از مطلب مفید و با ارزشی که گذاشتید???
امیدوارم همه این اصول رو رعایت بکنن و به طبیعت احترام بزارن????
سپاس از همراهی شما ?
امیدواریم با رعایت این اصول، همه ما سهمی در حفظ و احترام به طبیعت داشته باشیم.